به گزارش تیترصنعت، این تحلیل بر آن است تا با نگاهی بلندمدت و با استناد به دادههای فنی و اقتصادی، اثرات راهبردی این سیاست بر صرفهجویی در مواد اولیه (فولاد، پلیمر، آلومینیوم و لاستیک….)، کاهش قیمت تمام شده محصولات و ارتقای کیفیت ناوگان حملونقل را براسا اقتصاد چرخشی و اسقاط خودرو و موتور سیکلتها تبیین نماید.
ضرورت اقتصاد چرخشی در صنعت خودرو
صنعت خودرو به عنوان یکی از بزرگترین مصرفکنندگان مواد اولیه استراتژیک، نقشی محوری در اقتصاد ملی ایفا میکند. با توجه به اینکه میانگین عمر خودروهای سواری در کشور بالغ بر ۱۵ سال و ناوگان حملونقل عمومی فرسوده شده است، خواب سرمایه در این بخش و آلودگیهای ناشی از آن، هزینههای سنگینی را بر اقتصاد و سلامت جامعه تحمیل کرده است. رویکرد و اقدامات سازمان ایدرو به عنوان بازیگر اصلی گسترش و نوسازی صنایع ایران دراسقاط ناوگان حملونقل خودرو و موتور سیکلتها و نوسازی صنایع قابل توجه است؛ همچنین ایجاد اکوسیستم بازیافت، تلاشی برای بازگرداندن این مواد به چرخه تولید و کاهش وابستگی به واردات مواد اولیه است.
تحلیل کمی و کیفی مواد اولیه قابل بازیافت
بر اساس استانداردهای جهانی و دادههای فنی خودروهای داخلی، وزن یک خودروی سواری معمولی حدود ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ کیلوگرم است. ترکیب مواد این خودرو به شرح زیر است که بخش عمدهای از آن قابلیت بازیافت با بازدهی بالا دارد:
فولاد و آهن (حدود ۶۵ تا ۷۰ درصد): اصلیترین سازنده شاسی و بدنه.
چدن و آلومینیوم (حدود ۱۰ درصد): موتور، گیربکس و قطعات مکانیکی.
پلیمرها و پلاستیکها (حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد): داشبورد، سپرها، تریمهای داخلی و سیستمهای برقی.
لاستیک (حدود ۵ تا ۷ درصد): چهار حلقه لاستیک و قطعات لاستیکی سیستم تعلیق.
شیشه، مس و سایر (باقیمانده): سیمکشی، شیشهها و مبدل کاتالیست.
تأثیر اسقاط در صرفهجویی منابع
فرض کنیم در یک برنامه میانمدت ۵ ساله، سالانه ۵۰۰ هزار خودروی سواری فرسوده، ۳۰۰ هزار موتورسیکلت و ۵ هزار اتوبوس و مینیبوس اسقاط و وارد چرخه بازیافت شوند. تأثیر این اقدام در حفظ منابع به شرح زیر خواهد بود:
خودروی سواری
حجم فولاد و آهن بازیافتی: با فرض میانگین ۸۰۰ کیلوگرم فولاد و چدن در هر خودرو، اسقاط ۵۰۰ هزار خودرو، تولید ۴۰۰ هزار تن فولاد خام را ممکن میسازد.
حجم آلومینیوم بازیافتی: حدود ۵۰ هزار تن آلومینیوم بازیافت میشود که انرژی مورد نیاز برای تولید آن نسبت به آلومینیوم اولیه تا ۹۵ درصد کمتر است.
مواد پلیمری: حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار تن پلاستیک بازیافتی به صنعت تزریق میشود که میتواند در تولید قطعات غیرایمن جدید استفاده شود.
موتورسیکلت
با فرض میانگین وزن ۱۰۰ کیلوگرم برای هر موتورسیکلت، اسقاط ۳۰۰ هزار دستگاه، منجر به بازیافت حدود ۲۴ هزار تن فلز (عمدتا فولاد و آلومینیوم) میشود.
اتوبوس و مینیبوس
وزن یک اتوبوس شهری بین ۱۰ تا ۱۲ تن است. اسقاط ۵ هزار دستگاه، بازگشت حدود ۵۰ هزار تن فولاد سنگین به چرخه فولادسازی را به همراه دارد.
اجرای این طرح میتواند سالانه منجر به بازگشت بیش از ۴۷۰ هزار تن فولاد، ۵۵ هزار تن آلومینیوم و ۶۰ هزار تن مواد پلیمری به چرخه تولید شود. این حجم از مواد اولیه معادل واردات یا تولید سالانه چندین کارخانه بزرگ فولاد و پتروشیمی است.
تاثیر بر قیمت تمام شده و کیفیت محصولات
استفاده از مواد اولیه بازیافتی تاثیرات مستقیم و غیرمستقیمی بر اقتصاد تولید دارد:
کاهش هزینههای انرژی: تولید فولاد از قراضه در کورههای قوس الکتریکی نسبت به تولید از سنگ آهن در کورههای بلند، حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد در مصرف انرژی صرفهجویی میکند. این کاهش هزینه انرژی مستقیماً قیمت تمام شده فولاد را کاهش داده و در نهایت قیمت خودرو را متعادلتر میسازد.
کاهش وابستگی به واردات: بازیافت آلومینیوم و مس (از مبدل کاتالیست و سیمکشیها) نیاز به خروج ارز برای واردات کنسانتره و شمش این فلزات را کاهش میدهد.
ارتقای کیفیت ناوگان: جایگزینی خودروهای فرسوده (با مصرف سوخت بالا و آلایندگی شدید) با خودروهای جدید، میانگین مصرف سواز را کاهش میدهد. اسقاط یک خودروی فرسوده و جایگزینی آن با خودروی استاندارد، به طور متوسط مصرف سواز را ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش میدهد که در بلندمدت هزینههای انرژی کشور را مدیریت میکند.
دیدگاه اساتید دانشگاه و متخصصان صنعت
صاحبنظران و اساتید دانشگاهی در حوزه مهندسی مواد و اقتصاد صنعتی، معتقدند که توسعه «اکوسیستم بازیافت تخصصی» کلید حل معضلات فعلی است. دکتر محمدرضا پورابراهیمی، کارشناس اقتصادی، بر این باور است که هر تن قراضه فولاد وارد شده به چرخه، نه تنها از استخراج معادن جلوگیری میکند، بلکه با کاهش ۱.۵ تن انتشار گاز CO2 به اهداف زیستمحیطی (پیمان پاریس) کمک میکند.
همچنین، اساتید مهندسی پلیمر تاکید دارند که بازیافت پلاستیکهای خودرو نیازمند تفکیک دقیق در مرحله اسقاط است. استفاده از تکنولوژیهای جداسازی هیدرومتریک و شناوری، امکان استفاده از پلیمرهای بازیافتی با درجه خلوص بالا را فراهم میکند که میتواند در تولید قطعات داخلی خودرو جدید مورد استفاده قرار گیرد و هزینههای مواد اولیه قطعهسازان را تا ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش دهد.
تاثیرات اجتماعی و صنفی
اقدامات در زمینه اسقاط، تنها یک حرکت صنعتی نیست، بلکه اثرات اجتماعی گستردهای دارد:
ایجاد اشتغال: صنعت بازیافت، صنعت کاربر است. ایجاد مراکز تفکیک، پرس و خردکن، اشتغالزایی مستقیم برای هزاران نفر در مناطق محروم یا صنعتی را به همراه دارد.
سلامت عمومی: خروج اتوبوسها و خودروهای فرسوده از خیابانهای کلانشهرها، به طور مستقیم بر کاهش ذرات معلق و بهبود کیفیت هوای شهروندان تأثیر مثبت میگذارد.
افزایش ایمنی: ناوگان حملونقل فرسوده یکی از عوامل اصلی تصادفات جادهای است. نوسازی ناوگان با استفاده از چرخه مالی حاصل از بازیافت، ایمنی جادهها را تضمین میکند.
رویکرد بلندمدت جهتدهی صنعت خودرو به سمت اقتصاد چرخشی، یک حرکت هوشمندانه برای برونرفت از فشارهای تحریمی و کمبود منابع است. برای تحقق کامل این اهداف، توسعه زنجیره ارزش در جهت ایجاد خوشههای صنعتی که کارخانههای خودروسازی را مستقیما به واحدهای بازیافت متصل کنند تا مواد بازیافتی بدون واسطه به خط تولید بازگردند. همچنین استانداردسازی مواد بازیافتی برای تدوین استانداردهای ملی جهت استفاده از فولاد و پلیمر بازیافتی در صنعت خودرو جهت اطمینان از کیفیت ایمنی و تشویق سرمایهگذاری در ارائه مشوقهای مالی و مالیاتی برای سرمایهگذاران بخش خصوصی جهت احداث کارخانههای بازیافت پیشرفته پیشنهاد می شود. در نهایت، اقتصاد چرخشی در صنعت خودرو، نه تنها یک راهکار زیستمحیطی، بلکه یک موتور محرک اقتصادی است که با تبدیل «ضایعات» به «دارایی»، میتواند تابآوری صنعت کشور را در برابر تکانههای خارجی تضمین کند.
نظرات کاربران