به گزارش تیترصنعت، این خط لوله گوره- جاسک بیش از هزار کیلومتر طول دارد و با اتصال مبادی تولید در جنوب غرب کشور به سواحل دریای عمان، امکان صادرات نفت خام را خارج از پهنه بسته خلیج فارس فراهم می‌سازد. به‌عبارت دقیق‌تر، خط لوله گوره- جاسک بخشی از راهبرد کلان کشور برای کاهش وابستگی ساختاری به تنگه هرمز، افزایش تاب‌آوری صادرات نفت و توسعه متوازن زیرساخت‌های انرژی در سواحل مکران است.

پروژه گوره–جاسک را باید ستون فقرات شکل‌گیری هاب جدید انرژی در جنوب شرق کشور دانست. این خط لوله، پیش‌نیاز اساسی توسعه پایانه صادراتی در جاسک و همچنین تغذیه طرح‌های پایین‌دستی در منطقه ویژه مکران است؛ طرح‌هایی که شامل احداث هفت پتروپالایشگاه در زمینی به وسعت حدود ۵۵۰۰ هکتار پیش‌بینی شده‌اند. بدون زیرساخت پایدار انتقال خوراک، تحقق این برنامه صنعتی عظیم عملاً با چالش جدی مواجه خواهد شد. از این منظر، گوره–جاسک صرفاً یک دارایی عملیاتی نیست، بلکه بخشی از سرمایه راهبردی، امنیتی و اقتصادی کشور است که هرگونه تصمیم درباره نحوه بهره‌برداری از آن، آثار بلندمدت فنی و ژئوپلیتیکی به‌همراه خواهد داشت.

با وجود اهمیت راهبردی این پروژه، شواهد و شنیده ها حاکی از آنست که به‌دلیل عدم تکمیل کامل پایانه صادراتی جاسک و محدودیت‌های عملیاتی در انتهای خط، طی سال‌های اخیر از این خط لوله عملاً به‌عنوان مخزن ذخیره نفت خام سنگین و فوق‌سنگین استفاده شده است. از منظر مهندسی خطوط لوله، این رویکرد حتی اگر با هدف مدیریت شرایط خاص اتخاذ شده باشد با ریسک‌های جدی همراه است.

نفت‌های سنگین و فوق‌سنگین به‌دلیل:

•ویسکوزیته بالا

•درصد قابل‌توجه آسفالتین و واکس

•رفتار پیچیده رئولوژیکی

در شرایط سکون یا جریان بسیار محدود، مستعد رسوب، ژل‌شدن و ته‌نشینی ترکیبات سنگین هستند.

1.رسوب آسفالتین و واکس

کاهش قطر مؤثر داخلی خط، افزایش زبری سطح و افت شدید ظرفیت انتقال.

2.افزایش فشار راه‌اندازی مجدد

فشار موردنیاز برای ری‌استارت خط می‌تواند از شرایط طراحی فراتر رود و تنش‌های اضافی به پمپ‌ها، شیرآلات، فلنج‌ها و اتصالات وارد کند.

3.خوردگی زیررسوبی (Under-deposit corrosion)

تجمع آب همراه نفت در کف لوله، بستر مناسبی برای خوردگی موضعی و پنهان ایجاد می‌کند؛ خوردگی‌هایی که ممکن است در پایش‌های متداول آشکار نشوند اما در زمان افزایش فشار یا تغییر رژیم بهره‌برداری، به نشت یا شکست موضعی منجر شوند.

4.کاهش عمر مفید دارایی

استفاده غیرطراحی‌شده از خط به‌عنوان مخزن، عملاً منجر به استهلاک زودرس و افزایش هزینه‌های تعمیر، احیا یا حتی تعویض بخش‌هایی از مسیر خواهد شد. در صورت وقوع هرگونه نشت یا شکست، علاوه بر خسارت مستقیم مالی، پیامدهای زیست‌محیطی و اعتباری سنگینی متوجه صنعت نفت کشور خواهد شد؛ آن هم در پروژه‌ای که قرار بود نماد ارتقای امنیت انرژی باشد.

در استانداردهای بین‌المللی بهره‌برداری از خطوط لوله، استفاده از خط به‌عنوان ذخیره موقت تنها در بازه‌های کوتاه‌مدت و با رعایت الزامات سخت‌گیرانه قابل‌قبول است، از جمله:

•گرمایش مستمر خط

•تزریق پیوسته مواد ضد رسوب و ضدآسفالتین

•پیگ‌رانی منظم و برنامه‌ریزی‌شده

•گردش دوره‌ای سیال

•پایش دقیق و لحظه‌ای فشار و دما

عدم رعایت این الزامات، ریسک عملیاتی را به‌طور تصاعدی افزایش می‌دهد و هزینه‌های چندبرابری در آینده تحمیل می‌کند؛ هزینه‌هایی که مستقیماً از منابع عمومی کشور تأمین خواهد شد.

با توجه به جایگاه راهبردی خط لوله گوره–جاسک در امنیت انرژی، توسعه مکران و پشتیبانی از صنایع پایین‌دستی، تداوم وضعیت فعلی می‌تواند این پروژه ملی را از اهداف اصلی خود منحرف سازد و آن را به دارایی پرهزینه و کم‌بازده تبدیل کند.

از این‌رو، پیشنهاد می‌شود:

1.انجام ارزیابی فنی مستقل و جامع (Independent Integrity Assessment)

شامل پیگ هوشمند، آنالیز خوردگی، مدل‌سازی جریان مجدد و بررسی تنش‌های سازه‌ای.

2.شفاف‌سازی نحوه بهره‌برداری سال‌های گذشته

با انتشار گزارش فنی برای جامعه تخصصی و نهادهای نظارتی.

3.تسریع در تکمیل پایانه صادراتی جاسک و زیرساخت‌های پایین‌دستی مرتبط

تا خط لوله در جایگاه واقعی خود یعنی انتقال پایدار نفت و پشتیبانی از هاب انرژی مکران قرار گیرد.

پروژه گوره–جاسک یک سرمایه ملی با کارکرد صرفاً عملیاتی نیست؛ این خط لوله بخشی از معماری امنیت انرژی و راهبرد توسعه دریامحور کشور است. صیانت از چنین دارایی‌ای مستلزم تصمیم‌گیری مبتنی بر منطق مهندسی، ارزیابی ریسک بلندمدت و پرهیز از راه‌حل‌های مقطعی پرهزینه است.

 اگر امروز با نگاه فنی و شفاف نسبت به وضعیت این خط اقدام نشود، ممکن است در آینده با هزینه‌های مالی، زیست‌محیطی و اعتباری بسیار سنگین‌تری مواجه شویم. اکنون زمان آن است که گوره–جاسک به جایگاه واقعی و راهبردی خود بازگردد؛ جایگاهی که برای آن طراحی و سرمایه‌گذاری شده است.